Oudere vrouw, jongere man: hoe gewoon is het?

Hoe vaak komt het echt voor?

Het CBS registreert bij elk huwelijk het leeftijdsverschil en de richting ervan. Dit zijn de cijfers over 2023, rechtstreeks uit de open data van het CBS en zelf nagerekend.

Twee dingen springen eruit. Een relatie waarin de vrouw ouder is, is met bijna 19 procent volstrekt alledaags. Maar bij een groot leeftijdsverschil kantelt het beeld volledig: dan is de man ruim twaalf keer zo vaak de oudste.

De mythe: "het komt steeds vaker voor"

Vrijwel elk artikel over dit onderwerp opent met de bewering dat relaties waarin de vrouw ouder is in opmars zijn, meestal met een verwijzing naar veranderende rolpatronen. Dat klinkt logisch. Het klopt alleen niet.

Zevenentwintig jaar, en het aandeel beweegt tussen 18,1 en 19,1 procent. Er is geen stijging. Wat er wel is veranderd, is hoe zichtbaar het is: er wordt meer over geschreven en er zijn woorden voor gekomen. De praktijk is even gewoon gebleven als hij was.

Dat is nuttig om te weten als je zelf in zo'n relatie zit of er een zoekt. Je doet niet iets nieuws en je loopt niet vooruit op een trend. Je doet iets wat in Nederland al decennia bij bijna een vijfde van de huwelijken gebeurt.

Waarom het toch anders voelt

Als het zo gewoon is, waarom voelt het dan bijzonder? Omdat de zichtbaarheid scheef verdeeld is. De cijfers hierboven laten zien waar dat vandaan komt: bij kleine leeftijdsverschillen is de verdeling redelijk in evenwicht, maar bij grote verschillen is de man in ruim twaalf van de dertien gevallen de oudste.

Het maatschappelijke beeld is gevormd door die uitschieters, niet door het gemiddelde. Een stel waarbij zij drie jaar ouder is valt niemand op. Een stel met twintig jaar verschil valt wel op, en in dat segment is de omgekeerde verhouding zo zeldzaam dat hij als afwijking wordt gelezen.

Waarom de cijfers per bron verschillen

Wie hierover leest, komt heel andere getallen tegen. Populaire artikelen noemen vaak ongeveer tien procent, terwijl de CBS-cijfers hierboven op 18,8 procent uitkomen. Dat is geen fout van een van beide; ze meten iets anders.

De vuistregel: hoe breder de definitie van "relatie", hoe hoger het aandeel meestal uitvalt, maar hoe zachter de meting. De CBS-cijfers zijn de hardste die er voor Nederland zijn, met als prijs dat ze alleen over huwelijken gaan.

Wat onderzoek zegt over hoe deze relaties het doen

Over de vraag of een leeftijdsverschil een relatie beter of slechter maakt, bestaat serieus onderzoek, maar de uitkomsten zijn genuanceerder dan de koppen suggereren.

Uit onderzoek onder Australische stellen komt naar voren dat partners in een relatie met een groot leeftijdsverschil aanvankelijk juist tevredener zijn dan leeftijdsgenoten, maar dat die tevredenheid over de jaren sterker terugloopt. Dat is een belangrijk onderscheid: een momentopname zegt hier weinig, de ontwikkeling in de tijd zegt alles.

Wat daarbij opvalt is dat het effect voor mannen en vrouwen niet gelijk is. Voor vrouwen blijkt de leeftijd van de partner minder bepalend voor hun tevredenheid dan voor mannen. Dat relativeert het idee dat een vrouw met een jongere man iets doet wat tegen haar eigen belang ingaat.

Let op de reikwijdte: dit is buitenlands onderzoek onder getrouwde stellen. Het is richtinggevend voor Nederland, geen meting ervan.

Toyboy en cougar: de woorden

Voor deze verhouding bestaan twee ingeburgerde woorden, en ze zijn niet neutraal. "Toyboy" beschrijft de jongere man, en het woorddeel "toy" zegt genoeg: het suggereert dat hij eerder bezit dan partner is. "Cougar" beschrijft de oudere vrouw als roofdier dat jaagt.

"Cougar" is bovendien jong. Het dook rond 1999 op in West-Canada, aanvankelijk als scheldwoord voor oudere vrouwen in het uitgaansleven, en raakte pas ingeburgerd na een zelfhulpboek uit 2001 over oudere vrouwen die met jongere mannen daten. Het woord is dus geen eeuwenoude aanduiding maar een recente, en het begon als een belediging.

Beide woorden bestaan niet in spiegelbeeld. Er is geen gangbaar woord dat een oudere man met een jongere vrouw als roofdier neerzet, en geen woord dat de jongere vrouw tot speelgoed verklaart met dezelfde vanzelfsprekendheid. Dat taalverschil is de duidelijkste graadmeter van de dubbele maat die uit de cijfers hierboven al bleek.

Praktisch: wie deze woorden gebruikt om zichzelf te beschrijven, kiest daarmee ook de bijbetekenis. Veel mensen in zo'n relatie mijden ze daarom.

Het randgeval: leeftijd is niet hetzelfde als levensfase

De discussie gaat bijna altijd over jaren, terwijl de wrijving in de praktijk zelden uit het getal komt. Hij komt uit een verschil in levensfase, en dat loopt niet gelijk op met leeftijd.

Een vrouw van 45 met opgroeiende kinderen en een man van 33 die net begint met gezinsvorming hebben een groter praktisch verschil dan een vrouw van 50 en een man van 38 die allebei die fase achter zich hebben. Twaalf jaar in beide gevallen, en een totaal andere werkelijkheid.

Vier vragen zeggen daarom meer dan het leeftijdsverschil zelf: willen jullie allebei wel of geen (meer) kinderen, zit je in dezelfde fase qua werk en inkomen, staan jullie sociale kringen open voor elkaar, en verwacht je hetzelfde qua tempo van de relatie.

Wat hier niet staat

Deze pagina gaat over de verhouding waarin de vrouw ouder is. De omgekeerde situatie, en wat onderzoek zegt over leeftijdsverschil in het algemeen, komt elders in deze kennisbank aan bod. En dit is geen pagina over sugar dating: een leeftijdsverschil zegt op zichzelf niets over financiële afspraken.