Suikeroom: wat het woord betekent en waar het vandaan komt

Wat het woord betekent

De woordenboeken zijn het eens en laten weinig ruimte. Wiktionary omschrijft een suikeroom als een "rijke oom die mogelijk wat te vererven heeft". De Etymologiebank citeert taalkundige P.H. Schröder, die het uitlegt als een geliefde oom van wie men hoopt te erven, en die de beeldspraak erbij geeft: men vliegt op hem af zoals vliegen op de suiker.

Daar zit de hele betekenis in. De suiker slaat niet op geld en niet op een afspraak, maar op zoetigheid die anderen aantrekt. Wat er tegenover staat, is niets: van een suikeroom wordt niets verwacht en hij verwacht zelf ook niets. Het enige wat er speelt is de verwachting van een erfenis, en die komt pas na zijn dood.

Het woord heeft daardoor van huis uit een spottende klank. Het gaat niet over de oom maar over de familieleden die om hem heen draaien. Wie een suikeroom heeft, wordt in de oude vindplaatsen even vaak uitgelachen als benijd.

Het woord is ouder dan het fenomeen waar het nu voor gebruikt wordt

Om te weten hoe oud het woord werkelijk is, hebben wij het krantenarchief van de Koninklijke Bibliotheek doorzocht. Dat archief bevat gedigitaliseerde Nederlandse kranten vanaf de zeventiende eeuw tot en met 1995. Hieronder de vroegste vindplaats die wij per woord aantroffen, naast de dateringen die woordenboeken geven voor de Engelse tegenhangers.

Tussen het Nederlandse woord en het Engelse leenwoord dat er nu mee wordt verward, zit dus honderdvierendertig jaar. Suikeroom bestond al ruim een eeuw toen het woord sugardaddy voor het eerst in een Nederlandse krant stond.

De vindplaats uit 1864 is de moeite van het citeren waard, want hij laat zien dat het woord toen al bekend genoeg was om er een grap mee te maken. De Hoornsche Courant meldt onder Gemengde Berigten dat in Scheemda een man woont die door 113 personen als oom wordt begroet, en voegt toe: "Gelukkig is de man geen suikeroom, want dan zou het eenmaal met zijne nalatenschap gek moeten afloopen."

Die grap werkt alleen als de lezer weet wat een suikeroom is, en als hij weet dat het met een nalatenschap te maken heeft. In 1864 was dat blijkbaar vanzelfsprekend.

Eén beperking hoort erbij. Een gedigitaliseerd archief bewijst niet wanneer een woord voor het eerst gezegd is, alleen wanneer het voor het eerst gedrukt is in een krant die later is ingescand. Het woord kan ouder zijn. Jonger niet.

De tante kwam eerst, en dat is precies andersom dan in het Engels

Wiktionary vermeldt bij suikertante dat het gevormd is "naar het voorbeeld van suikeroom". In het archief staat het omgekeerd: suikertante duikt in januari 1861 op, drie jaar voor de eerste suikeroom. De vindplaats is een lijst van giften voor slachtoffers van een watersnood, waarin iemand doneert onder de aanduiding "een halve dukaat van een suikertante".

Drie jaar is te weinig om hard te maken welk woord er eerder was; dat valt binnen de ruis van wat toevallig bewaard en gedigitaliseerd is. Wat er wel uit volgt, is dat de twee woorden vrijwel gelijk opliepen en dat de aanname dat de vrouwelijke vorm van de mannelijke is afgeleid, in de bronnen geen steun vindt.

In het Engels ligt dat volstrekt anders. Daar is sugar daddy verreweg het oudste en bekendste woord, en zijn de vrouwelijke tegenhangers sugar mommy en sugar mama er decennia later bij gekomen. Het Instituut voor de Nederlandse Taal dateert sugarmommy in het Nederlands op 2016, achttien jaar na sugardaddy.

Het Nederlands had dus vanaf het begin een symmetrisch paar, en het Engels niet. Dat is een klein verschil met een grote implicatie: het Nederlandse woord gaat over geld binnen de familie, waar mannen en vrouwen allebei kunnen nalaten, en het Engelse over een relatievorm waarin de rollen ongelijk verdeeld zijn.

Hoe gewoon deze woorden waren

Zeldzame woorden zijn makkelijk te herinterpreteren, gewone woorden niet. Daarom telden wij hoeveel krantenartikelen elk woord bevatten, over het hele archief tot en met 1995.

Bijna zevenduizend artikelen tegenover zeventien. Er bestond zelfs een verkleinwoord, suikeroompje, dat op zichzelf al ruim duizend keer voorkomt. Een woord krijgt geen verkleinvorm als het zeldzaam is.

Bij deze telling past dezelfde nuance als hierboven: het archief loopt tot en met 1995 en meet dus het verleden, niet het heden. Juist daarom is hij bruikbaar. Hij laat zien dat suikeroom in Nederland een doodgewoon woord was in een periode waarin het Engelse begrip hier nog vrijwel niet bestond.

Is een suikeroom hetzelfde als een sugar daddy?

Nee, en dat is waar de meeste uitleg op internet de mist in gaat. De twee woorden delen het element suiker en beschrijven allebei iemand die geld heeft, maar verder loopt vrijwel alles uiteen.

Het scherpste verschil staat in de tweede rij. Bij een suikeroom staat er per definitie niets tegenover; hij geeft of hij laat na, en dat is het. Bij sugar dating staat er wel iets tegenover, ook al is dat gezelschap en niet meer dan dat. Wie de woorden gelijkstelt, wist precies het element weg waar het bij het ene begrip om draait en bij het andere niet.

Geen enkel woordenboek heeft tot nu toe een tweede, datingbetekenis bij suikeroom opgenomen. Het Woordenboek van Nieuwe Woorden van het Instituut voor de Nederlandse Taal, dat juist nieuwe betekenissen registreert, heeft wel lemma's voor sugardaddy, sugarmommy, sugarbaby en sugardating, maar geen lemma voor suikeroom. Dat is logisch: suikeroom is niet nieuw.

Suikertante, suikernichtje en sugar mommy

Suikertante is de vrouwelijke tegenhanger en betekent hetzelfde: een rijke tante van wie je erft, of ruimer een vrouwelijk familielid dat je verwent. Ook hier gaat het om familie en niet om daten.

Suikernichtje is iets anders. Dat woord staat in geen enkel woordenboek en komt in het hele krantenarchief tot 1995 twee keer voor. Het is een recente vorming, gemaakt naar het model van suikeroom en suikertante, en het wordt gebruikt voor wat in het Engels een sugar baby heet. Wie het tegenkomt, kijkt dus naar een nieuw woord dat oud probeert te klinken.

Sugar mommy en sugar mama zijn de Engelse woorden voor de vrouw in zo'n verhouding. Het Instituut voor de Nederlandse Taal dateert sugarmommy in het Nederlands op 2016. Anders dan suikertante gaat het hier wel om daten, en niet om familie.

Waarom het misverstand hardnekkig is

Drie dingen werken samen. Ten eerste zit in beide woorden het element suiker, waardoor de gelijkstelling voor de hand lijkt te liggen. Dat de suiker in het ene woord naar vliegen op de suikerpot verwijst en in het andere naar het zoetigheid toestoppen, valt niet op als je er niet op let.

Ten tweede is er de vertaalbehoefte. Wie in het Nederlands over sugar dating schrijft, zoekt een Nederlands woord, en suikeroom is het enige dat in de buurt komt. Zo verschuift een woord: niet door een besluit, maar doordat het steeds in een nieuwe context wordt gebruikt.

Ten derde is er de zoekmachine. Sites die op het woord suikeroom gevonden willen worden, schrijven op dat een suikeroom een sugar daddy is, waarna de volgende site dat overneemt. Het is een bewering die zichzelf vermenigvuldigt, zonder dat er ooit een woordenboek aan te pas komt.

Op termijn kan de verschuiving zich voltrekken en wordt de datingbetekenis gewoon opgenomen. Dat is niet erg en het gebeurt voortdurend met woorden. Maar op dit moment is het niet zo, en het is nuttig om te weten dat de twee betekenissen niet hetzelfde zijn.

Wat je er in de praktijk aan hebt

Kom je het woord tegen op een datingsite of in een advertentie, dan is de Engelse betekenis bedoeld: iemand die zich suikeroom noemt, bedoelt vrijwel zeker sugar daddy. Kom je het tegen in een gesprek over een erfenis, een testament of een familielid, dan is de oude betekenis bedoeld. De context maakt het onderscheid, want het woord doet dat niet meer.

Dat is ook meteen het advies dat eruit volgt: laat het niet bij het woord. Twee mensen die allebei "suikeroom" zeggen kunnen twee verschillende dingen bedoelen, en dat is een slechte plek om een afspraak op te bouwen. Wat er over en weer verwacht wordt, verdient uitgesproken te worden in gewone taal.

Wat het Engelse begrip precies inhoudt, wat er wel en niet onder valt en waar de grenzen liggen, staat op de pagina over sugar daddy. Het bredere verschijnsel en de vormen die onderzoek daarin onderscheidt, staan op de pagina over sugar dating.